Cmentarz w Skotnikach

W średniowieczu, do 1604r. wsie Wólka (Wola) Skotnicka i Reczków (Raczków) należały do parafii Skórkowice, natomiast Skotniki do parafii Ręczno. Zmarłych ze Skotnik grzebano prawdopodobnie na placu, gdzie obecnie  stoi kościół do 1528r., tj. do czasu zbudowania kościoła. Świadczą o tym liczne kości, które znaleziono w czasie pracy przy zakładaniu rur wodociągowych do kościoła.

Od tego czasu zmarłych zaczęto grzebać na obecnym cmentarzu, jedynie ważne osoby,  jak dziedzice Skotnik, kollatorowie, księża chowani byli na cmentarzu przykościelnym, lub w krypcie pod kościołem. Świadczą o tym zachowane przy kościele dwie tablice epitafijne z 1840r. i 1810r. i pomnik z 1631r. Obecny cmentarz do połowy XXw. ogrodzony był tylko wałem z kamieni polnych, dopiero w latach 1950-1955 staraniem ks. W. Bełczowskiego został obmurowany. Okap z płyt cementowych na murze wykonano staraniem ks. J. Gąsawskiego ok. 1960r.,  pracę tę dokończył ks. Z. Zymiak ok. 1995r.

Wiosną 1998r. rozpoczęto budowę kaplicy cmentarnej, głównym sponsorem był Mirosław Michalski, pochodzący z Reczkowa Nowego – Ojrzeni, a parafianie dołożyli po 100zł od rodziny. Kaplicę budowała firma Mieczysława Majchrzaka z Faliszewa. Na ścianie budynku zawieszono tablicę z napisem „Kaplica wybudowana w 1998r. staraniem ks. Proboszcza Tadeusza Urbańczyka, poświęcona 11.07.1998 przez Biskupa Ordynariusza Edwarda Materskiego”.

Skotniki, r. 2011, Kaplica cmentarna

Za ks. Urbańczyka założono także instalację wodociągową na cmentarzu, długości 155m. Odnowiono też groby księży, kładąc na nich nowe płyty. Z kolei staraniem ks. W. Mazura w grudniu 2007r. wycięto drzewa na cmentarzu, a w 2015r. wykonano nową bramę główną. W 2019r. staraniem nowego proboszcza ks. Piotra Popisa doprowadzono  prąd elektryczny do kaplicy cmentarnej, a w czerwcu i lipcu 2020r. firma Damiana Jakubczyka zbudowała na cmentarzu chodniki z kostki brukowej, łącznie  890m2. Koszt budowy to 80 800zł, ze składek parafian i sympatyków parafii.

Na przełomie XIX i XX w.  istniały w parafii dwa cmentarze choleryczne, grzebano tam ludzi zmarłych na choroby zakaźne, niejednokrotnie dających jeszcze oznaki życia (Epidemia cholery latem 1894r., epidemia grypy hiszpanki 1918r.). Jeden z nich znajdował się koło Reczkowa Starego, rośnie tam obecnie las, a o cmentarzu przypomina kapliczka słupowa z figurą św. Rozalii, patronki chroniącej od chorób zakaźnych, drugi znajdował się w lesie na północ od Józefowa Starego, jeszcze w latach 70-tych XXw. stały tam krzyże, obecnie nie ma po nich śladu.

Reczków Stary, r. 2008 – Kapliczka w miejscu cmentarza cholerycznego


Napisy na wybranych pomnikach

1. „DOM Tu spoczywa snem wiecznym Antoni Brzeziński Dunin, niegdy Kapitan Grenadierów Gwardyi Wojsk Polskich, kawaler Legii honorowej Francuskiej, następnie Naleśny Lasów Rządowych, a wreszcie krwawą, poczciwą i długo letnią pracą zasłużony emeryt zmarł 12 października 1855r. Żył lat 73. Pozostała żona z dziećmi proszą o pobożne westchnienie za duszę śp. Antoniego”.(był prawdopodobnie uczestnikiem wojen napoleońskich).

Skotniki, r. 2018 – Tablica epitafijna kpt. A. Brzezińskiego - Dunina

2. „Śp. Roman Czernikiewicz, długoletni proboszcz parafii Skotniki, przeżywszy  lat 60, um. d. 21 lipca 1917r. Prosi o westchnienie do Boga. Ukochanemu stryjowi wdzięczny bratanek ks. Stefan Czernikiewicz, proboszcz par. Kazanów. Iłżecki ten pomnik postawił”.

3. „Śp. Ks. dr. Władysław Chrzanowski, b. profesor Wyższego Seminarium Duchownego w Sandomierzu, b. poseł na I-szy Sejm Najjaśniejszej Rzeczypospolitej, oraz b. proboszcz parafii Skotniki, zasnął w Panu 7 września 1934r. przeżywszy lat 47. Rodzina.”

4. „Śp. Ks. prob. Władysław Bełczowski, żył lat 60, zm. 22 X 1956. Prosi o Zdrowaś Maria. Ukochanemu bratu, siostry i bracia.”

5. „Śp. Ks. Dziek. Stanisław  Żak, proboszcz parafii Lipsko, żył lat 60, zm. 15 IX 1960. Spokój jego duszy.”

6. „Ks. mgr Jan Gąsawski, proboszcz parafii Skotniki, zmarł 21 III 1970. Żył 56 lat. Prosi o modlitwę.”

Skotniki, 2018r. – Kwatera księży

7. W czasie I w. św. pochowano tu 11 żołnierzy armii austriackiej, było to pięć grobów podwójnych i jeden pojedynczy. Na krzyżach grobów był napis w drewnie „OSTERREICHISCHER HELD” (tzn. bohater austriacki). Na tablicach z lastrico ufundowanych  w latach 70 XXw. był napis „Zbiorowa mogiła żołnierzy austryjackich poległych w l. 1914-1915.” Obok pochowano 4 żołnierzy rosyjskich, w pojedynczych mogiłach, na których były trzy krzyże prawosławne i jeden rzymskokatolicki, w drewnie były wyryte nazwiska żołnierzy. Na podobnej tablicy z lastrico był napis „Żołnierze rosyjscy polegli w roku 1914 – EIN KOSAK, JAN KUZAWA, SMYRNOW PROKOPOW Ine. Reg. 27, ROMAN KISZEL Ine. Reg. 38 (Ine. Reg. – Regiment Infanterii). Ok. 1995r. groby zniwelowano, a Urząd Gminy  ufundował na tym miejscu pomnik z napisem: „Poległym w latach 1914-1918. Panie, daj mieszkanie w niebie, z modlitwą mieszkańcy Gminy Aleksandrów”. Niesłusznie umieszczono na tablicy rysunek Krzyża „Virtuti Militarii” dla żołnierzy zaborczych armii.

Skotniki, r. 1994 – mogiły żołnierzy austryjackich i rosyjskich


Skotniki, r. 1996 – Pomnik na miejscu mogił żołnierzy poległych w czasie I w. światowej

8. „Śp. Józef Ryszka ur. 15 II 1905, w Faliszewie, zm. 29 I 2003r. w Brighton (Anglia) chorąży 12 pułku Ułanów Podolskich w 2 Korpusie gen. Andersa, uczestnik bitwy o Monte Cassino, kawaler Orderu Virtuti Militarii. Śp. Leokadia Ryszka z Faliszewa, ur. 02 II 1922, zm. 01 X 2004 w Brighton (Anglia). Jezu ufam Tobie”

Ciekawa jest historia tych dwojga ludzi. Mieszkali w Faliszewie. On, syn biednego rolnika, ona córka bogatego młynarza, Biłka. Zakochali się w sobie, ale młynarz nie zgodził się na ślub córki z biedakiem.  Ona innego nie chciała. Nadeszła wojna w 1939r. Jego powołano do wojska, po klęsce znalazł się na terenach Związku Radzieckiego, tam wstąpił do Armii Andersa, z tą armią przez Iran, Persję doszedł do Włoch, gdzie walczył m.in. pod Monte Cassino. Po wojnie pozostał w Anglii. Nikt nie wiedział co się z nim stało. Ona jednak czekała na niego, mimo że rodzina namawiała ją, aby wyszła za mąż za jednego z wielu kawalerów starających się o jej rękę. Wreszcie napisał list, po czym ona wyjechała do niego, do Anglii, gdzie wzięli ślub. Żyli długo, ale niestety nie mieli dzieci. Potem kilkukrotnie odwiedzali Faliszew, dużo pomagali mieszkającej tu rodzinie. Życzeniem ich było, aby ich ciała zostały skremowane, a prochy przywiezione na cmentarz do Skotnik, co też się stało.

9. W styczniu 1945r. w czasie walk z Niemcami zginęło w naszej okolicy kilkunastu żołnierzy radzieckich, których pochowano w zbiorowej mogile w niepoświęconej części cmentarza (dawniej grzebano tam samobójców). Zostali oni ekshumowani ok. 1962r. Pozostał tylko pomnik żołnierza – kobiety, odrestaurowany w 2008r. przez p. Płatka z Końskich (jego żona pochodzi ze Skotnik). Oto napis na pomniku: „Zdies pochoronien krasnoarmiejec Riczkowa Walentina Pietrowna, 1926 g. rażdzienia. Pogibszaja w borbie s nemecko-faszystowskimi zachwatczikami. Za Sowietskuju Rodinu 23 I 1945. 8m. Krosno.”

W tłumaczeniu: „Tu pochowany jest czerwonoarmista Riczkowa Walentyna Pietrowna 1926r. urodzenia. Zginęła w walce z niemiecko-faszystowskimi zaborcami. Za Radziecką Ojczyznę 23 I 1945, 8m. Krosno.”

Skotniki, r. 2008 – Pomnik radzieckiego żołnierza – kobiety

10. „Filocha Józef, żył lat 65, zm. 14.06.1968., st. sier. w 2 Korpusie gen. Andersa, uczestnik bitwy o Monte Cassino.”

11. „Weteran walki o wolność i niepodległość ojczyzny. Śp. p.por. AK p.s. „Urszula” Adelajda Maria Słoniewska z domu Owoc – żyła lat 98. Zmarła 23.08.2013. Więzień obozu koncentracyjnego „Oberlangen”.


Spisał i zdjęcia wykonał: Tadeusz Łopusiński