Rok Jubileuszowy 1528-1928 Parafii i Kościoła w Skotnikach

1. Historia parafii Skotniki

Nazwa Parafii Skotniki pochodzi od wsi Skotniki, kiedy jednak powstała ta wieś, nie wiadomo, najstarsze dokumenty sięgają roku 1508, z których dowiadujemy się, że była to wieś pańska, a więc zamieszkała przez ludzi odrabiających pańszczyznę i nazwa jej najpewniej pochodzi od właścicieli okolicznych lasów i wsi z rodu Skotnickich.

Wieś Skotniki i dwie inne: Wola i Raczków /Stary Reczków/ należały do Parafii Ręczno za Pilicą, a dziesięcinę płaciły biskupowi we Włocławku na Kujawach. Ponieważ okolica Skotnik pokryta była borami i lasami, przeto mieszkańcy tych wsi, drobni osadnicy - rolnicy, byli raczej bartnikami, karczowali lasy, topili smołę, wypalali węgiel, spławiali drzewo do Sulejowa i żyli w stanie bardzo zaniedbanym pod względem religijnym, uczęszczając raz lub dwa razy do roku do kościoła. 

Dlatego też opieka duszpasterska mało docierała do Skotnik, Woli i Raczkowa, tak, że dzieci umierały bez chrztu, a chorzy bez ostatnich sakramentów św., wskutek utrudnionej komunikacji nie tylko z Ręcznem, ale i Skórkowicami.

Ulitował się nad tym stanem późniejszy dziedzic Skotnik, Woli i Raczkowa Mikołaj Wspinek z Bandkowa, ofiarował biskupowi Włocławskiemu za te wsie wieś Brudak i inne za zgodą króla polskiego Zygmunta I w 1530 roku i założył filię parafii Ręczno w Skotnikach, obsadzając w nich plebana i wikarego, których uposażył dziesięcinami, polami, wyrębem drzewa w lasach i prawem połowu ryb w Pilicy do mostu ku Ręcznu do Olszyn i góry zwanej Przepuklerz oraz strumyka Ojrzeń, wpadającego do Pilicy.

W 1604 roku filia Skotnicka stała się samodzielną parafią, niezależną od Ręczna, do której później przydzielono wsie: Faliszew, Józefów, Justynów, Ojrzeń, Papiernię, Siedliska, Wacławów, a daninę płaciła i wieś Sulborowice, należąca dziś do parafii Skórkowice.

W roku 1897 hr. Krasiński, właściciel Skotnik, chcąc scalić swój majątek, przeprowadził zamianę ze wsią Reczków i częścią Józefowa, dając za jedną morgę słabszej ziemi, półtorej morgi dobrej i 100 rb. na przeniesienie budynków, tak, że powstały wsie Nowy Reczków i Nowy Józefów, Nowy Ojrzeń oraz Papiernia, należąca do par. Skórkowice. Na miejscu zaś Reczkowa wystawiono piękne zabudowania folwarczne, budynki dla administracji i służby i letnią rezydencję dla właścicieli, oddając zarazem dla użytku proboszcza Skotnickiego tzw park, o obszarze 15 morgów, pięknie zadrzewiony, jako wynagrodzenie za wysiedlonych do sąsiedniej parafii ze wsi Papiernia i części Reczkowa.

Dziś Parafia Skotniki, wobec skonfiskowania ziemi przez dawny rząd rosyjski, należy do małych, bo liczy zaledwie 1670 dusz i gruntu plebańskiego 7 i pół morgów lichej ziemi i łąk. Sto lat temu pleban Skotnicki obsiewał 32 staja i 333 zagony, miał piękne łąki, drzewa w bród, dwóch komorników i pobierał nadto znaczną daninę. 

Dokumenty i akta parafii Skotnickiej, nie podają od początku nazwisk proboszczów, lecz dopiero od 1639 roku i to nie wszystkie, a mianowicie:

  • 1639 r. ks. Sebastian Golewski,
  • 1694 r. ks. Grzegorz Ścisłowicz /Wścisłowicz/ do 1714 r.
  • 1713 r. ks. Aleksy Dekanowski, kapelan dworu,
  • 1715 r. ks. Wojciech Więckowski do 1724 r.
  • 1720 r. ks. Michał Małachowski, kanonik Kamienicki i ks. Stanisław Śleżyński - wikary,
  • 1732 r. ks. Jan Cedrowicz, 
  • 1733 r. ks. Stanisław Białobrzeski, 
  • 1734 r. ks. Antoni Spinek, 
  • 1738 r. ks. Józef Czarzasty, 
  • 1743 r. ks. Walenty Wolski, 
  • 1744 r. ks. Bartłomiej Ottoicz,
  • 1750 r. ks. Antoni Łącki, 
  • 1752 r. ks. Wojciech Chocimski, 
  • 1754 r. ks. Jakób Zatorski, 
  • 1761 r. ks. Stanisław Barański, 
  • 1766 r. ks. Michał Wanatowski, 
  • 1768 r. ks. Michał Dziemiękowski, 
  • 1786 r. ks. Krescens Obrąpalski i Sebastian Matlikowski - wikary, 
  • 1788 r. ks. Wincenty Firlej Gotliński, kanonik jerozolimski, 
  • 1818 r. ks. Michał Rogoyski, 
  • 1832 r. ks. Wojciech Błenczyński, 
  • 1845 r. ks. Walenty Pękalski, 
  • 1853 r. ks. Paweł Pionkowski,
  • 1866 r. ks. Prosper Bukiewicz, 
  • 1890 r. ks. Karol Sławiński, 
  • 1893 r. ks. Roman Czernikiewicz, 
  • 1918 r. ks. Emanuel Krasowski, 
  • 1921 r. ks. Jan Kadłubiec, 
  • 1926 r. ks. dr. Władysław Chrzanowski.

2. Kościół parafialny

Zabiegający o dobro dusz i opiekę religijną mieszkańców wsi Skotniki, Wola i Raczków, Mikołaj Wspinek, właściciel Skotnik, z chwilą założenie filji parafji, wybudował w 1528 r. kościół piękny, drewniany, cały modrzewiowy, który w zasadniczej swej strukturze przechował się do naszych czasów. Opatrzność Boża i Opieka Matki Najświętszej, patronki Kościoła, czuwała nad tą pozornie skromną, a tak cenną świątynią, która przetrwała do naszych czasów, a dziś odnowiona, w całej okazałości uwydatnia piękno pierwotnej swej budowy.

Kościół stanął pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia N. M. Panny Św. Św. Wojciecha, Stanisława, Mikołaja i Wawrzyńca.

Dwa odpusty - 15 sierpnia i 8-go grudnia gromadzą licznie z okolicy czcicieli Marji w Skotnikach, a w bieżącym roku jubileuszowym po raz pierwszy odbędzie się trzeci odpust w pierwszą niedzielę miesiąca czerwca ku czci Najsłodszego Serca Jezusowego.

Osobliwością kościoła tego są wiązania bardzo masywne, zaciosywane i spajane na kołki dębowe, a deski nie heblowane lecz skrobane. Największą ozdobą kościoła jest strop z pięknych złocistych desek modrzewiowych oraz krzywa, łamana wstęga, oddzielająca prezbiterjum od nawy, z jednego kloca o niebywałym rozmiarze średnicy, oraz potężne filary modrzewiowe.

Dzwonnica, dostosowaną swą strukturą do kościoła stanowi również osobliwość w swych potężnych wiązaniach, na których zawieszone są dwa, prawie jednakowej wielkości dzwony z napisem łacińskim, bez daty jednak pochodzenia.

Wewnętrzne urządzenie kościoła jest skromne i nowsze, a dziś po gruntownej restauracji nie przypomina nic z zabytku.

Piękny jest obraz M. B. Niepokalanego Poczęcia w wielkim ołtarzu, sukienka złocona i srebrzona. Po prawej stronie w ołtarzu umieszczony jest obraz, przedstawiający ś-tą Rodzinę, dobrego pendzla, artysta jednak podpisał się tylko inicjałami J. K. M. 1857 r.

Po lewej stronie w ołtarzu umieszczony jest ładny, starożytny obraz, choć nieco uszkodzony, Ś-tej Anny z Matką Boską i Dzieciątkiem Jezus. Trzy relikwiarze, z których najładniejszy jest ze szczątkami Ś-go Teofila, nie mają dziś większego znaczenia z powodu zniszczenia i złamania pieczęci. Na uwagę zasługuje chrzcielnica z piaskowca, bardzo pięknej i delikatnej roboty, oraz kropielnica z 1626 r., kuta w piaskowcu z napisem: Z woli rodzicz. Woyciech Loris textor AD. 1626.

Wśród pomników zwracają uwagę:

W rogu południowo - zachodnim cmentarza z globem na szczycie bardzo już zniszczony stoi pomnik, noszący datę 1631; kto pod nim leży - nie wiadomo.

Na zewnątrz, pod wielkim ołtarzem, dobrze zachowany jest pomnik większych rozmiarów z urną i płytą: Janowi Chrzcicielowi z Zakliczyna Jordanowi, generałowi wojsk polskich, posłowi na Sejm Konstytucyjny 3 maja roku 1791, urodzonemu 1746 r., a zmarłemu i pochowanemu w Skotnikach dn. 23 marca roku 1810 kładą ten pomnik w dowód wdzięczności przywiązane córki.

Wreszcie na szczególną wzmiankę zasługuje bardzo stara przed kościołem figura, z przepięknie rzeźbioną w drzewie postacią Chrystusa siedzącego, wspartego na ręku.

2. Dwór w Skotnikach, stary, modrzewiowy w czasie zamiany gruntów został niestety rozebrany. W środku starego parku, sterczą ruiny lamusu, zwanego zamkiem, którego budowę, niesłusznie zresztą, odnoszą do czasów Kazimierza Wielkiego. Podczas wojny ruiny te mocno ucierpiały, a nie pokryte, stopniowo lasują się ściany i tylko natura, zasiawszy brzozy i inne bujne drzewa chroni je przed zupełnem rozwaleniem. Jedynie potężne, piękne kamienne framugi okien i sklepienia łukowe zbrojowni świadczą o dawnej jego świetności.

Mury tego ,,zamku" sięgające jeszcze wysokości piętra i szerokie na dwa łokcie w swych fundamentach bardzo się nadają na budowę nowego, trzynawowego kościoła, któryby dominował nie tylko nad wsią, lecz i całą okolicą. Parafja żywi głęboką nadzieję, iż obecni właściciele majątku Skotniki, rodzina hr. Zyberk-Platerów, znana ze swego przywiązania do Kościoła Katolickiego, ułatwi rozwiązania tej sprawy ku chwale Boga i chlubie swego rodu, tak że przyszłe pokolenia w cieniu prastarych buków, jasionów i lip modlić się będą w nowym, murowanym kościele - wiążąc przeszłość z teraźniejszością i przyszłością.

3. Ludność parafji Skotniki nie ma specyficznych cech. Odznacza się jednak łagodnością, poczuciem praworządności oraz poszanowania cudzej własności, dlatego kradzieże i szkodnictwo należą do rzadkich wypadków, tak, że gmina Skotniki należy do najlepszych w powiecie Koneckim, posiada przytem duży zmysł solidarności i kooperacji - dzięki temu powstała tu pierwsza mleczarnia w powiecie, doskonale prosperuje kółko rolnicze, stosowanie zaś sztucznych nawozów, racjonalne żywienie inwentarza, hodowla rasowych krów, jest więcej, niż w innych miejscowościach rozpowszechniona. Duszą zaś tego jest wieś Nowy Reczków i sąsiadująca z nią Wólka, których ożywicielem jest skromny i małomówny, ale niestrudzony młody gospodarz Szczepan Jencek. Hasłem jego jest: pomóż sobie sam! nie tylko na zebraniach i w słowie, ale i czynie. Zasługą i pomocą pod tym względem jest istniejąca od kilkudziesięciu lat szkoła ludowa, tak, że analfabeci w parafji stanowią zaledwie 2 procent, wielu zaś gospodarzy, nawet biednych, wysyła swych synów do szkół zawodowych i seminarjów nauczycielskich, a dziewczęta w ostatnich latach uczęszczają licznie na kursa kroju, szycia i haftów, organizowanych przez Dom Katolickich Niewiast Pracy oraz Kółka Rolnicze w N. Reczkowie. Dlatego też i mieszkania gospodarzy są bardzo czyste, a u wielu i przyozdobione wycinankami, pająkami ze słomy, a poduszki i serwety krasno haftowane.

Gdyby gleba była więcej urodzajna i wdzięczna, śmiało możnaby o wsiach w parafji Skotnickiej powiedzieć, iż wkrótce stałyby się wzorem wsi polskiej może, jednak uciężliwą, ale systematyczną pracą dojdą przyszłe pokolenia do tego, czego im z serca w roku jubileuszowym życzę

Ks. Dr. Władysław Chrzanowski.
proboszcz
Skotniki, w dniu odpustu Najsłodszego Serca Jezusowego.